Uraz, położony malowniczo nad Odrą w gminie Oborniki Śląskie, należy do najstarszych miejscowości regionu i może poszczycić się ponad 800-letnią historią. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1203 roku, kiedy książę Henryk I Brodaty przekazał dochody z karczmy w Urazie klasztorowi cysterek w Trzebnicy.
Początki i średniowiecze:
Już w połowie XIII wieku Uraz był ważnym ośrodkiem administracyjnym i obronnym. Istniał tu gród kasztelański, który strzegł przeprawy przez Odrę – jednej z kluczowych dróg handlowych regionu. W 1250 roku odnotowano obecność kasztelana, co świadczy o wysokiej randze miejscowości.
W XIII i XIV wieku Uraz znajdował się pod władzą książąt śląskich, a jego przynależność polityczna często się zmieniała. Początkowo należał do księstwa wrocławskiego, następnie przeszedł pod panowanie książąt głogowskich, by ostatecznie wrócić do księstwa wrocławskiego. Po 1335 roku, wraz z całym Śląskiem, znalazł się w granicach Korony Czeskiej.
Powstanie zamku i rozwój miasta
Kluczowym momentem w historii Urazu było wzniesienie murowanego zamku około 1319 roku przez ród Radaków. Powstał on w miejscu wcześniejszego grodu i szybko stał się główną siedzibą lokalnej władzy.
Zamek wyróżniał się niezwykłą konstrukcją – został zbudowany na planie trójkąta równobocznego, co było rozwiązaniem bardzo rzadkim w Europie. Taki kształt miał znaczenie obronne – umożliwiał „ślizganie się” pocisków po murach i zwiększał odporność budowli na ataki.
W kolejnych wiekach zamek był wielokrotnie rozbudowywany i zmieniał właścicieli. Należał m.in. do rodów rycerskich i książąt śląskich, takich jak Podiebradowie czy ród von Jörger. W XV i XVI wieku przeprowadzono przebudowy, które nadały mu bardziej reprezentacyjny charakter.
W tym okresie Uraz rozwijał się jako miasto – posiadał prawa miejskie od 1288 roku aż do 1945 roku. Był ważnym punktem handlowym i komunikacyjnym, głównie dzięki przeprawie przez Odrę i położeniu na szlakach handlowych.
Nowożytność i przemiany
W XVII wieku zamek przeszedł kolejne modernizacje, a w XIX wieku został przebudowany w stylu neogotyckim. W tym czasie zlikwidowano część umocnień, zasypano fosę i zmieniono jego funkcję z obronnej na rezydencjonalną.
Ważną rolę w życiu miejscowości odgrywała Odra. Przez wieki funkcjonowała tu przeprawa promowa, a rozwój transportu rzecznego doprowadził do powstania infrastruktury związanej z żeglugą. Uraz stał się lokalnym ośrodkiem handlu i transportu.
XX wiek – zniszczenia i odbudowa
II wojna światowa przyniosła Urazowi ogromne zniszczenia. W 1945 roku zamek został podpalony, a w kolejnych latach jego stan ulegał pogorszeniu – zawaliły się stropy i część murów. Dziś zachował się jako trwała ruina i pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków miejscowości.
Po wojnie Uraz utracił prawa miejskie i stał się wsią. Nastąpiła także wymiana ludności – dotychczasowi mieszkańcy zostali zastąpieni przez osadników z innych regionów Polski, często przesiedlonych ze wschodu.
Ważnym obiektem miejscowości jest kościół św. Michała Archanioła, którego początki sięgają XIII wieku. Obecna świątynia powstała w XVIII wieku, została zniszczona w 1945 roku, a następnie odbudowana w latach powojennych.
Uraz współcześnie
Dziś Uraz to spokojna miejscowość o bogatym dziedzictwie historycznym, licząca niespełna tysiąc mieszkańców. Nadal zachowuje swój dawny układ przestrzenny i historyczny charakter.
Dużą rolę odgrywa obecnie port w Urazie – nowoczesna marina, która przyciąga turystów, żeglarzy i miłośników wypoczynku nad wodą. Organizowane są tu wydarzenia plenerowe, koncerty oraz imprezy sportowe.
Podsumowanie
Historia Urazu to opowieść o miejscu, które przez wieki łączyło funkcje obronne, handlowe i administracyjne. Od średniowiecznego grodu, przez miasto z zamkiem o unikatowej konstrukcji, aż po współczesną, spokojną miejscowość turystyczną – Uraz zachował swój wyjątkowy charakter i pozostaje jednym z ciekawszych historycznie punktów Dolnego Śląska.
